Sẽ sớm có thể chế cho Đặc khu kinh tế với thể chế mới
Thứ bảy, 29 Tháng 3 2014 13:28    In Email
Việc xây dựng các khu kinh tế là một yêu cầu tất yếu để Việt Nam đẩy nhanh tiến trình hội nhập, song thực trạng hoạt động của mô hình này trong những năm qua đã bộc lộ một số hạn chế nên cần thiết phải có mô hình mới hiện đại, hấp dẫn hơn, đó là Khu hành chính - kinh tế đặc biệt (đặc khu). Điều này đã được các nhà nghiên cứu, quản lý đề cập trên nhiều diễn đàn kinh tế, đồng thời Chính phủ cũng thể hiện quyết tâm lớn khi cho phép 3 khu vực Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh) được thí điểm phát triển mô hình Đặc khu hành chính - kinh tế.

2014-03-29 122114

Trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi năm 2013 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2014 xác định: Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập là một trong những đơn vị hành chính (điều 110). Đây là một nền tảng chính trị và căn cứ pháp lý quan trọng cho việc triển khai xây dựng mô hình mới này. Theo nhiều chuyên gia, việc xây dựng các đặc khu ở Việt Nam cần phải giải quyết rất nhiều vấn đề, trong đó 3 yếu tố đặc biệt quan trọng gồm: Xây dựng thể chế về đặc khu kinh tế; xác định địa điểm; kêu gọi và tìm kiếm nhà đầu tư. Trong đó, xây dựng thể chế về đặc khu phải được soạn thảo và thông qua sớm. Vì nội dung của Luật thông thoáng đến đâu sẽ quy định việc xác định địa điểm và tìm kiếm nhà đầu tư.

Thực tế trong những năm qua, các khu kinh tế đã ban hành rất nhiều các cơ chế chính sách ưu đãi nhà đầu tư nhưng vẫn chưa thu hút được nhiều dự án. Điều này, theo Tiến sỹ khoa học Nguyễn Quang Thái - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam: Nếu chỉ dừng ở mức độ ưu đãi này thì khó có thể tạo ra những cơ chế vượt trội để tạo sức lan tỏa tới các vùng kinh tế khác. Đặc khu phải phát huy được tính năng như “một nhà nước trong một nhà nước” để thực tập nó. Như vậy, đòi hỏi Quốc hội phải có những chính sách, luật lệ cho phép làm như thế.

Còn Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung - Quyền Viện trưởng Viện Kinh tế Trung ương Việt Nam: Việc chưa thành công trong các khu kinh tế ven biển là chưa xây dựng được các cơ chế mang tính chất đột phá. Việc xây dựng khu kinh tế trước đây chủ yếu xây dựng một “ngoại lệ trong thông thường”, tức là trong một thể chế thông thường như hiện nay, chúng ta đưa vào đó những ưu tiên, ưu đãi mang tính chất ngoại lệ nhưng không được vượt khung thông thường. Còn ở trong các đặc khu kinh tế, chúng ta phải xây dựng một “ngoại lệ trở thành thông thường”, tức là ở đó toàn những thứ mà trong thể chế thông thường không có. Điều đó đòi hỏi một sự thay đổi tư duy rất lớn, rất khác biệt mới làm được. Hấp dẫn bởi thể chế, từ thể chế tạo ra sự khác biệt và của cải.

Phó giáo sư Tiến sỹ Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam: Khi đã có chủ trương thành lập các đặc khu hành chính - kinh tế thì cũng đồng nghĩa phải tạo lập những thể chế riêng phải vượt trội hơn hẳn những cơ chế sẵn có thì mới mang lại thành công. Chúng ta phải chấp nhận “thể chế vượt trội”, cho Vân Đồn hưởng những gì cao nhất Việt Nam có cũng chưa phải là đột phá, giới hạn trần, so với thế giới còn rất thấp. Ở đặc khu kinh tế các nước khác, đặc khu bao gồm có các khu thương mại, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao. Bản thân nó đã tạo nên sức hấp dẫn chứ không phải mời gọi một vài doanh nghiệp đơn lẻ. Vấn đề là phải kiến tạo ra một thể chế kinh tế và các doanh nghiệp quốc tế nhìn thấy đó là một địa điểm có thể hội tụ cạnh tranh và thu lợi nhuận.

Theo Phó giáo sư Tiến sỹ Phạm Minh Chính - Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, trong Đề án tỉnh Quảng Ninh trình Bộ Chính trị, Đặc khu Vân Đồn sẽ được vận hành theo mô hình: Lãnh đạo công - quản trị tư. Lãnh đạo công nói gọn là Nhà nước đưa ra các ý tưởng định hướng, hoạch định chính sách, chiến lược quy hoạch tổ chức đôn đốc thực hiện và thanh tra, kiểm tra, giám sát. Quản trị tư là Nhà nước thiết lập cơ chế giao cho tư nhân thực hiện các dịch vụ công, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều hành. Nguyên tắc xây dựng mô hình và hệ thống chính trị của đặc khu là phải đảm bảo nguyên tắc lãnh đạo của Đảng. Đảng đứng trong Nhà nước, hiện thân trong bộ máy nhà nước. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể để cầm quyền, lãnh đạo quản lý mọi hoạt động của Đặc khu. Quảng Ninh và Vân Đồn nói riêng đang cần là thể chế, cơ chế đặc thù và vượt trội. Sau Hội thảo quốc tế lần này, Quảng Ninh sẽ nhanh chóng báo cáo trình để Trung ương sớm ban hành thể chế về Đặc khu kinh tế cho cả nước nói chung và Vân Đồn nói riêng.